Асагадай тала дайдаар аяншалга
Асагадай тала дайдаар аяншалга

Буряад зоной гайхамшагта соёл болбосоролтой танилсалгаяа Улаан-Үдэһөө холо бэшэ, 50-аад модоной зайда байгааша Асагат нютагһаа һабагшалая. Тиишээ харгылха гэбэл, Буряадай түүхэ, энэ нютаг тухай шухаг мэдээнүүдые оложо, хадууха шухала. Жэшээнь, юундэ анхан буряадууд «Шулуутай газарта буусаяа бари, шонотой газарта малаа бари» гэжэ хүсэдэг байгааб, хайшан гэжэ Асагад нютаг бии болооб, юундэ манай элинсэгүүд Ойхон олтирогһоо Загарайн аймагта нүүжэ ерээб?

            Эдэ мэтын ойлгосо мэдээнүүдтэй ВИРТУАЛ гид танилсуулха аабза. Танилсалгын хүтэлбэр эртэ урданай Асагадай дасанһаа эхилхэ байха. Энэ дасан 1824 ондо байгуулагдаһан, харин 1936 ондо һандаргаагдаһан, зүгөөр 1992 ондо дахяад һэргээгдэһэн түүхэтэй. Дасанай удаа -  Агваан Доржиевай музей орожо харахат. Энэ хадаа Будаадын шажанай үндэр санаартанай сагаан дэнгээр хэмэл дүрсэнүүдэй Зүүн Сибирьтэхи ори ганса иимэ музей мүн. 

            Агваан Доржиев – XX зуунай суута буряад ламануудай нэгэн болоно. Тэрэ Загарайн аймагай Хара-Шэбэр нютагта түрэһэн намтартай. Түбэд орондо буддын суртаал һургуули шудалжа, XIII дүгээр Далай ламын багша байһан, удаань зүбшэгшэгшэнь, юрэдөө, найдамтай нүхэрынь боложо илгарһан гэдэг. Агваан Доржиев Түбэдэй болоод Оросой талые хамгаалан, нилээд горитой ажал ябуулһан солотой. Тэрээн зуур, буряадайнгаашье байра байдалда анхаралаа табижа байгаа. 1825 ондо Асагадай дасан барилга үүсхэһэн байна. Гадна, Санкт-Петербургда 1915 ондо нээгдэһэн Гүнзэнчойной дасан барилга мүн лэ эрхилһэниинь мэдээжэ. Шэрэтээршье тэндэ һуугаа. Агваан Доржиевай наһанай һүүлшын жэлнүүд лама санаартанда зоболон гашуудалтай 30-аад онуудтай тудалдаа. Сүлэлгэһөө түрэл нютагаа бусажа үрдижэ, Улаан-Үдын түрмын больницада 85 наһатайдаа тагаалал болоһон гэхэ. Хүдөөлэгдэһэн газарынь мэдэгдээгүй. 


            Агваан Доржиевай гэр Хара-Шэбэрһээ Асагадай дасанай ойро урлигдан табигданхай. Тэндэ хаалтада абтаһанайнь, мүшхүүлһэнэйнь протоколнууд хадагалаатай. Наһанһаа нүгшэхын урда хэгдэһэн фото зурагынь бии. Буддын шажанай үндэр санаартанай сагаан дэнгээр бүтээгдэһэн дүрсэнүүдэй музей мүн лэ тэндэ. Гэрэй баруун буланда Агваан Доржиевай, шаби болон дүтын нүхэр болохо XIII дүгээр Далай ламын, тиихэдэ һая һэргээгдэжэ байһан дасанай  газар рамнайлжа үгэһэн XIV-р Далай ламын дүрсэнүүд хабсарагданхай байдаг. Тэрэшэлэн, Агваан Доржиевай дүтын нүхэр Хамба лама Юролтуевай дүрсэ баһал хэгдээтэй. Энэмнай Буряадтаа суутай эрдэм ехэтэй эмшэ лама мүн болоно. Хаан түрэлтэ Михаил Романовта шонын уушха зөөжэ һуулгаһан эмшэн энэ гэжэ буряадууд этигэдэг. Үшөө тиихэдэ, дэлхэйн медицинэдэ үзөөгдөөдүй байһан гайхамшагта тэрэ ушарые нюдөөрөө хараһан Агваан Нима Цыдыпдоржиевай дүрсэ энэ сагта мүн лэ бүтээгдэжэ байнхай. 


            Удаадахи шата гээ һаа, «Талын нүүдэлшэн» гэһэн аяншалгын зохид буудал хүрэхэт. Эндэ һэеы гэрнүүд тодхоотой, нэгэн соонь хизаар ороноо шэнжэлэлгын музей зохёогдонхой. Буряад наадануудта, ёохор хатарта хабаадалсахат, буряад номоор сагаалса харбаха, амтатай эдеэнһээ – «боро шүлэнһөө», буузаһаа, мангир һонгиноһоо, шаанди хилээмэһээ, боово баншаһаа, халуун сайһаа – хүртэлсэхэт. 

Подробнее: http://www.baikal-tales.ru/reserve/30467/

Одна богатая женщина втайне от мужа назначила в степи свидание своему возлюбленному. Пока шла она к месту встречи, её ограбили воры и оставили совершенно нагой. Не могла она в таком виде домой возвратиться и решила дождаться темноты. Накрылась ивовыми ветками и присела около дерева на берегу большого озера. Видит: бежит лисица и кусок мяса в зубах тащит, а над ней ворона кружит. Вдруг поднялся ветер, взыграла вода в озере, и большой волной выбросило на берег рыбину. Волна откатилась обратно, а рыбина затрепыхалась, забилась на берегу. Глядя на это, лиса оставила свой кусок мяса и побежала чтобы схватить рыбину. Тем временем поднялась другая волна и, накрыв рыбину, унесла её опять в озеро. Так что лиса не успела её схватить. А ворона, кружившая над лисой, не стала мешкать, схватила кус мяса и была такова. Вот сидит лиса, помахивает хвостом, да поглядывает то в сторону озера, то вслед улетевшей вороне.

Увидела всё это женщина, что сидела под деревом, накрывшись ивовыми ветками, и говорит лисе:

— Вот ведь как получается: держала ты в своих зубах мясо, но тебе рыбки захотелось. И вот поднялся кусок мяса в небо, а рыба канула в глубине озера. Позарилась ты на то и на другое, да ни с чем осталась.

— Это я, на тебя глядя, опростоволосилась, — отвечает лиса. — Был у тебя муж, однако возлюбленного увидеть захотелось. Пока шла на свидание, ограбили тебя воры. Вот и сидишь здесь, укрывшись листьями, ни к возлюбленному пойти не можешь в таком виде, ни домой возвратиться.

У каждого человека есть свой порок, без этого не бывает человека. Так что не спеши высмеивать чужие недостатки и ошибки, забывая о своих, говорят мудрые люди.

Поделиться —

Проект “Байкальские сказки” создан в 2015 году для детей и их родителей, которые любят и читают сказки!

При копировании материалов ссылка на источник обязательна.

Мобильная версия

Яндекс.Метрика