Разговорник
Двадцать первый цикл
Снег белого цвета.        Саһан сагаан үнгэтэй

Зуртан пришел в черном костюме.        Зуртаан хара костюм үмдөөд ерээ. 
У меня есть красный галстук.    Намда улаан галстук бии. 
Крыша дома окрашена в зеленый цвет. 

Гэрэй хушалта ногоон үнгөөр шэрдээтэй.

Сине-голубое небо.

Хүхэ сэнхир тэнгэри. 

Алый цветок Ягаан сэсэг. 
Светлый, солнечный день.       

Һаруул, наратай үдэр.

Летом я загорел на солнце, тело стало коричневым. 

Нажартаа наранда шаруулжа, бэемни хурин болошоо.  

Прозрачный воздух. Тунгалаг агаар.
Двадцать второй цикл
В густом лесу деревья высокие.

Үдхэн ой соо мододынь үндэр. 

Сосна Haphaн
Ель Хасуури
Береза Хуһан

Кедр Хуша
Лиственница Шэнэһэн
Высокий кедр

Үндэр хуша

Это низкое место, потому здесь озеро образовалось.

Энэ набтар газар, тиимэһээ эндэ нуур бии болоо.     

Сильный, толстый мужчина победил в борьбе.

Барилдаанда хүсэтэй, бүдүүн эрэ илаба.

Говорят: «Помоги коня поймать».                         «Хангалым барилсыт», — гэжэ байна,

Но узда тонкая, что же делать?           хазаарынь нарин лэ, яаха хүнбиб?
У идущего последним верблюда груз тяжелым.    Һүүлшын тэмээнэй ашаан хүндэ.
Охапку сена лето поднять. 

Тэбэри үбһэн үргэхэдэ хүнгэн.

В сторону дома бег коня легок. 

Гэр тээшээ мориной гүйдэл ульгам.

Быстрая река Түргэн горхон
Быстрая речка до моря не доходит.                  Түргэн горхон далайда хүрэдэггүй.

Часы идут медленно, но верно.               Часы удаанааршье һаа, зубөөр ябадаг.

Медленно - надежно

Удаан — даамай.

Не суетись. Бү түргэдэ.
Поспешишь — людей насмешишь.  

Түргэдөөд, хүнэй энеэдэн болохош.

Учись делать все хорошо. 

Хэрэгээ һайнаар хэжэ hypa.

Двадцать третий цикл
В густом лесу деревья высокие.

Үдхэн ой соо мододынь үндэр. 

Сосна Haphaн
Ель Хасуури
Книга Ном
Картина, рисунок Зураг
В этой книге много рисунков.     Энэ ном соо зурагууд олон.
Батор умеет рисовать.  Баатар зураг зуража шададаг.

На стене висит картина.

Ханада зураг улгөөтэй.

Буква Үзэг
Света умеет писать буквы.           Света үзэг бэшэжэ шададаг.
Я скоро научусь читать.

Би һаядаа уншажа һypaxa6.

У меня есть ручка и карандаши.

Намда ручка, карандашууд бии.

Папа купил мне тетрадь.

Абамни намда дэбтэр абажа үгөө.

У меня много красок.

Намда олон шэрэнүүд бии.

Сэндэма нарисовала дом, перед домом — деревья. 

Сэндэмэ гэр зураа, гэрэй урда— мододые зураа.

Гомбо выучил стихотворение, он прочитает вам его.  

Гомбо шүлэг сээжэлдээ, тэрэнээ танда уншахань.

Буква «А» — начало науки.  «А» үзэг — эрдэмэй дээжэ.
Солнце

Вечернее солнце скрылось
за высокой горой.
Oнo ушло спать,
за горой — место его отдыха.
Когда мы, дети, утром про­снёмся,
солнце, зашедшее на западе,
будет восходить на востоке.


НАРАН

Үндэр хадын саахануур

Үдэшын наран  хоргодоо.

Уулын саанахи байрадаа

Унтахаа наран ошобол даа.

Багашуул бидэнэй үглөөгүүр

Барандаа һэрин бодоходо,

Баруун тээ ороһон нарамнай

Зүүн тээ гараад байхал даа! 

Как считать на бурятском языке
Один - Нэгэн
Два - Хоёр
Три - Гурба
Четыре - Дурбэ
Пять - Таба
Шесть - Зургаа
Семь - Долоо
Восемь - Найма
Девять - Юhэ
Десять - Арба

Двадцать - Хори
Тридцать - Гуша
Сорок - Душэ
Пятьдесят - Табя
Шестьдесят - Жара
Семьдесят - Дала
Восемьдесят - Ная
Девяносто - Ерэ
Сто - Зуу

Одиннадцать - Арба нэгэ 
Двенадцать - Арбан хоёр 
Тринадцать - Арбан гурба
Четырнадцать - Арбан дурбэ 
Пятнадцать - Арбан таба
Шестнадцать - Арбан зургаа 
Семнадцать - Арбан долоо
Восемнадцать - Арба найма 
Девятнадцать - Арба юhэ 
Двадцать один - Хори нэгэ
Двадцать два - Хорин хоёр

Двести - Хоёр зуу
Триста - Гурбан зуу
Четыреста - Дурбэн зуу
Пятьсот - Табан зуу
Шестьсот - Зургаан зуу 
Семьсот - Долоон зуу
Восемьсот - Найман зуу
Девятьсот - Юhэн зуу
Тысяча - Мянга
Две тысячи - Хоёр мянга
Десять тысяч - Тумэн
Двадцать тысяч - Хоёр тумэн
Миллион - Сая
Два миллион - Хоёр сая
Сто одиннадцать - Зуун арбан нэгэ
Двести двадцать два - Хоёр зуун хорин хоёр

Порядковые числительные образуются при помощи суффиксов: -дахи, -дохи, -дэхи

Первый - Нэгэдэхи
Второй - Хоёрдохи 
Третий - Гурбадахи 
Четвертый - Дурбэдэхи 
Пятый - Табадахи 
Шестой - Зургаадахи 
Седьмой - Долодохи 
Восьмой - Наймадахи 
Девятый - Юhэдэхи 
Десятый - Арбадахи
Хоридохи - Двадцатый
Сто тридцать один - Зуун гушан нэгэдэхи
Двести тридцать один - Хоёр зуун гушан нэгэдэхи
2017 год - Хоёр мянга арбан долодохи жэл
Человеческое тело
Голова - Тархи 
Горло - Хоолой  
Лоб - Духа 
Висок - Сабиргай  
Щека - Хасар  
Челюсть - Ургэн 
Волосы - Уhэн  
Глаз - Нюдэн 
Брови - Нидхэ  
Веки - Зубхи  
Ресницы - hорьмоhон  
Нос - Хамар  
Переносица - Ханшаар  
Ухо - Шэхэн  
Мочки - Сарьбаа  
Рот - Аман  
Губы - Урал  
Уголки рта - Жабжа  
Язык - Хэлэн 
Зуб - Шудэн
Руки - Гар 
Ноги - Хул
Кулак - Нюдарга
Ладонь - Альган
Грудина - Упсун
Грудь - Хухэ 
Живот - Гудэhэн 
Спина - Нюрган
Пальцы - Хурган 
Кости - Яhан 
Жир - Охон 
Кожа - Арhaн 
Прыщ - Сэбхи
Бицепс - Бацанга 
Сердце - Зурхэн 
Печень - Эльгэн 
Желудок - Хоотоо
Легкие  - Ушхаан 
Почки - Бори 
Мозг - Уураг тархи
Кровь - Шуhан  
Ногти - Хюмhан
(Богатырь Хоридой)

Байгал далайhаа холо бэшэ, мүнөө сагта эхирид буряадай hууhан газар дээрэ, үхэр, моринойшье үгы сагта, Буряадай гэжэ нэрэтэй үндэр наhатай ангуушанай Булагад, Эхирэд ба Хоридой гурбан хүбүүд ажаhууhан гэхэ.

Эдэ аха дүүнэр гай тодхор болоогүй байхадань, гашуудал гэжэ мэдээгүй, жаргалтай hууhан байна. Харин гэнтэ гай тодхор, ган гасуур болобо. Анхан сагта аханар агнуурида гаража, хэдэн hара хүрэхэ ангай мяха оложо асардаг бэлэй. Харин тэрэ жэлдэ ган гасуур боложо, зуд таража, шубуу ба ан амитад хомор болоhон байна. Аханар агнуурида гаража, олон үдэр үүр сайхаhаа харанхы болотор ябажа, нэгэшье ан барингүй бусадаг болобо. Гэдэhэниинь үлдэжэ,хотонь хоршогоножо эхилбэ. Нэгэтэ Булагад, Эхирэд хоёр аханартань талаан буужа, зургаан томо гүрөөhэ бариба hэн ха. Хоридой орой гэртээ хооhон бусажа ерэхэдэнь, аханарынь эдеэлжэ hууба.Тэдэнь дүүдээ гансал нэгые үлеэhэн байжа, Хоридой булхай ябадал гаргабат гэжэ дураа гутаад: бидэ гурбан аханар байнабди. зургаан гүрөөhэ барибат, яахадаа намда нэгые орхибот гэжэ хэлэбэ.

Аханарынь дүүгээ харан, иигэжэ хэлэбэ:

- Дүүтэмнай, бидэшни тоо бодолгодоо тулюурхан байнабди гэбэ.

Хоридой ехээр уурлажа, аханарайнгаа hуршануудыень хухалжа хаяад, Байгал далайн урда зүг руу гаража ябаhан гэхэ. Гэнтэ далайн эръедэ хун шубууд бууба. Тэдэ хубсаhаа тайлажа, арюун гоохон дангинанар болон хубилаад, уhанда оробо. Хоридой нэгэнэйнь хубсаhыень абажа нюужархиба. Хун дангинууд уhанhаа гаража хубсалхадань, нэгэниинь хубсаhаа оложо ядан байба. Хоридойн бургааhан сооhоо гарахадань, бэшэниинь залд гэжэ ниидэшэhэн гэхэ.

- Хубсаhыемни бусаагыш даа – би шамаайе гомдохоохогүйб. Һанаа hаашни, шамда хадамда гарахаб, бэрхэ хүбүү түрэжэ үгэхэб.

Тиигэжэ хэлэхэдэнь, Хоридой хубсаhыень гаргажа үгэбэ, дангина басаган тэрэнээ хэдэржэ удаганда адли болобо. Сугтаа Саяан руу ошожо, тэндэ ажаhууhан гэдэг. Хүбүүтэй болобо, hүүлдэнь үшөө хүбүүн түрэбэ.

Иигэжэ түнхэнэй буряадай уг үдэбэ. Тэрэ сагта Саяан уула багахан добо шэнги харагдадаг бэлэй, харин гэрэй мал ан амитан мэтэ тайга соогуур бэлшэдэг байhан. Нээрээшье, Түнхэнэй буряадууд Эрхүүгэй саанаhаа ерэhэн гэжэ домогтой.

Поделиться —

Проект “Байкальские сказки” создан в 2015 году для детей и их родителей, которые любят и читают сказки!

При копировании материалов ссылка на источник обязательна.

Мобильная версия

Яндекс.Метрика