Мэргэдэй хэрэм болон Абрикос шугы
Мэргэдэй хэрэм болон Абрикос шугы

Хабар бүхэндэ, майн эхеэр, мэдэхэ аяншалагшад Буряадай Мухар-Шэбэрэй аймаг руу тэгүүлдэг заншалтай. Ушарынь гэбэл, байгаалиин хүшөө болохо Мэргэдэй хэрэм гэдэг түүхэтэ хабсагайһаа Түгнын голой дайдын, абрикосай шугын сэсэглэхые ажаглан хужарлаха хүсэлһөө.

Жэлэй оройдоол нэгэ долоон хоногто -  абрикосай сэсэглэхэ хаһада – эндэ аяншалагшад имагтал суглардаг.

Гансал абрикос шугыһаа энэ газар зониие һонирхуулна бэшэ. XII — XIII зуунай эхиндэ мүнөөнэй Буряад уласай урдуурхи дэбисхэр дээрэ Түбэй Азиин эгээл хүсэ шадалтай уладуудай нэгэн болохо Мэргэд улас түрэ түбхинэһэн байгаа. Хаанайнь ордон бууса Хёлго, Сэлэнгэ хоёрой хоорондуур, энэ багта оршодог байһан гэхэ. Мэргэд гээшэ үни урдаһаа хүршэ монголнуудтай үһөөтэй һэн. Тэдэнэй али нэгэ аха захатан Чингисхаанай дуратай үхин һамга олзолжо хулууһан гэжэ домог түүхэдэ үлэһэн. Удангүй хатуу харюу бууба. Чингисхаанай сэрэг  Хёлго голоор зубшан добтолжо, мэргэдые оро һэегүй һүнөөбэ. 


Шуһата зэбүүн тэрэ үеын гэршэ – гансал эдэ хабсагайнууд. Мэргэдэй хэрэм -  гээшэ хадаа Түгын голой дайдын баруун хойто хизаарта, Буряадай Мухар-Шэбэрэй, Тарбагатайн, Сэлэнгын аймагуудай хилын ойро оршодог.

Монгол Ехэ улас байгуулхатай, сэрэгэйнь булимтархы түүхэтэй нягта холбоотой нүгөө хүшөө гээ һаа, Түгнын голоор оршоһон Абрикос шугы мүн. Энэмнай «Түгнын бахананууд» гэгдэдэг хабсагайнуудай хормойдо урган һалбардаг. Түгнын бахананууд -  Сагаан Дабаан шэлэ шадар, Соолго тосхонһоо 15 модо шахуу газарта, Түгнэ , Хёлго голнуудай уулзуурай оршондо байдаг юм. Шэлэ гээ һаа шэлбэһэтэ ойгоор хушаатай, хаа яндаа набшаһатай модон ушаржа магад -  уляаһан ба хуһан ааб даа. Ан амитан гээ һаа -  мануул миисэгэй, араата, заряа, һолонго, гүрбэл могой. Зариманиинь Улаан Дэбтэртэ ороһонш байха. Эндэхи газар нютаг зондо сээртэй, мүргэлтэй гэжэ тоотой.


            Үни заяанда үнгэрһэн үйлэ ушарнуудай сараа мүрнүүд мүнөөш болотор обёорогдодог. 800-аад жэлэй саана хүршын хамаг уласуудые  сошоон айлгаһан, хожомоо эзэмдэнш абаһан монгол сэрэгэй түүхэ эгээл энэ газарһаа эхилһэн гэхэ.  Чингис хаан гэжэ алдарһан Түмүүжэн хүбүүнэй байгуулһан Ехэ Монгол Улас тухай дуулаагүй хүн үгы ёһотой. Тэрээн дотор Буряадайш газарта ажаһууһан арадууд: монгол, татар, мэргэд, хэрээд, найман, хэргэз болон бусад оруулагдаа бэлэй. 

Одна богатая женщина втайне от мужа назначила в степи свидание своему возлюбленному. Пока шла она к месту встречи, её ограбили воры и оставили совершенно нагой. Не могла она в таком виде домой возвратиться и решила дождаться темноты. Накрылась ивовыми ветками и присела около дерева на берегу большого озера. Видит: бежит лисица и кусок мяса в зубах тащит, а над ней ворона кружит. Вдруг поднялся ветер, взыграла вода в озере, и большой волной выбросило на берег рыбину. Волна откатилась обратно, а рыбина затрепыхалась, забилась на берегу. Глядя на это, лиса оставила свой кусок мяса и побежала чтобы схватить рыбину. Тем временем поднялась другая волна и, накрыв рыбину, унесла её опять в озеро. Так что лиса не успела её схватить. А ворона, кружившая над лисой, не стала мешкать, схватила кус мяса и была такова. Вот сидит лиса, помахивает хвостом, да поглядывает то в сторону озера, то вслед улетевшей вороне.

Увидела всё это женщина, что сидела под деревом, накрывшись ивовыми ветками, и говорит лисе:

— Вот ведь как получается: держала ты в своих зубах мясо, но тебе рыбки захотелось. И вот поднялся кусок мяса в небо, а рыба канула в глубине озера. Позарилась ты на то и на другое, да ни с чем осталась.

— Это я, на тебя глядя, опростоволосилась, — отвечает лиса. — Был у тебя муж, однако возлюбленного увидеть захотелось. Пока шла на свидание, ограбили тебя воры. Вот и сидишь здесь, укрывшись листьями, ни к возлюбленному пойти не можешь в таком виде, ни домой возвратиться.

У каждого человека есть свой порок, без этого не бывает человека. Так что не спеши высмеивать чужие недостатки и ошибки, забывая о своих, говорят мудрые люди.

Поделиться —

Проект “Байкальские сказки” создан в 2015 году для детей и их родителей, которые любят и читают сказки!

При копировании материалов ссылка на источник обязательна.

Мобильная версия

Яндекс.Метрика