Ц. С.Сампиловай нэрэмжэтэ уран һайханай музей ВКП(б)-гэй обкомой (Москва хото) 1944 оной февралиин 2-ой 48-дахи дугаарай болон Буряад-Монголой АССР-эй СНК-гай 1944 оной мартын 3-най 82-дохи дугаарай Тогтоолоор байгуулагдаа. Музейдэ түрүүшынхиеэ юумэ табижа харуулга 1946 ондо болоһон юм. Буряад Уласай арадай уран зураашан Роман Сидорович Мэрдыгеев захиралаар томилогдоһон байна. Музейн суглуулбарида 10 мянган нэрэтэ юумэнүүд: уран зурагай урлал, шэрэгүй зурагууд, уран баримал, шэмэгэй ба алтан мүнгэн эдлэлэй урлал тоологдоно.

Гүрэнэй Ородой музей 1947 ондо ХVIII-дахи зуун жэлэй һүүлэй – ХХ – дохи зуун жэлэй эхинэй - тоһон зуралгын, балаар зуралгын, уран барималнуудай суглуулбари дамжуулһан байна. Энэ суглуулбари ород уран зурагай дүрсэлэн харуулдаг уран һайханай һуури боложо үгөө. Тэрэ суглуулбариин тоодо ородой олондо мэдээжэ болон харагшадта тиимэ ехэшье мэдээжэ бэшэ уран зураашадай һонирхолтой бодото уран бүтээлнүүд бии.

1933 ондо Буряад-Монголой АССР-эй уран зураашадай Холбоон байгуулагдаһан, тиимэһээ буряад уран зурагай суглуулбари музейн нээгдэхэһээ нилээд урда эмхидхэгдэжэ эхилэнхэй байгаа. Буряадай эгээл түрүүшын уран зураашад Иннокентий Дадуев, Роман Мэрдыгеев, Цыренжаб Сампилов, Иван Аржиков, Александр Хангалов, Александр Тимин, Александр Окладников гэгшэдэй хүдэлмэринүүд музейн түрүүшын суглуулбари бүрилдүүлһэн юм. Эдэ түүхэтэ-байра байдалай ба арадай аман зохёолой удхануудаар бүтээгдэһэн зурагууд мүнөө буряадай уран зурагай «Алтан жаса» болонхой.

Ц.С.Сампиловай нэрэмжэтэ Уласай уран һайханай музейн «Мүнгэн жасада»XIX – ХХ зуун жэлэй эхин үеын Yбэр Байгалай буряадай эрэшүүлэй ба эхэнэрнүүдэй үндэһэн хубсаһан, эхэнэрнүүдэй заншалта зүүдхэлнүүд харагшадай үзэмжэдэ дэлгээгдэнхэй.